Varis, toplardamarların genişleyip cildin hemen altında kabarık, kıvrımlı bir hal almasıdır. Çoğu kişi bunu kadınlara özgü bir sorun sanır, oysa erkeklerde de azımsanmayacak sıklıkta görülür. Gün boyu ayakta çalışanlarda, masa başında saatler geçirenlerde, fazla kilosu olanlarda ve ailesinde varis öyküsü bulunanlarda risk belirgin şekilde yükselir.
Erkeklerde varis en çok bacaklarda ortaya çıkar. İnsanların çoğu önce ağrıyı, bacaklardaki ağırlık hissini, akşam üstü artan şişliği ve gece kramplarını fark eder. Yani mesele yalnızca görüntüyle ilgili değildir. Zamanla ciltte renk değişimi, iyileşmeyen yaralar ve damar iltihabı gibi sorunlar da gelişebilir. Tedavi ise deneyimli bir kalp ve damar cerrahının değerlendirmesi sonrasında planlanmalıdır.
Erkeklerde varis nedir ve ne sıklıkla görülür?
Varis, bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların görevini tam yapamaması yüzünden kanın aşağıda birikmesiyle başlar. Toplardamarların işi kanı kalbe taşımaktır. Kapakçıklar bozulunca kan yukarı çıkmak yerine geri kaçar, damarın içindeki basınç artar. Damar zamanla genişler, uzar ve deri altında kıvrılarak belirginleşir.
Erkeklerde varis
Varis, erkekler için de kadınlar kadar ciddi bir sağlık sorunudur ve yaş ilerledikçe daha sık görülür. Fark şu ki erkekler bacaklarındaki değişikliği çoğunlukla geç fark eder, şikâyetlerini de "yorgunluktur, geçer" diyerek geçiştirebilir.
Riskin yüksek olduğu gruplar da belli: işi gereği uzun süre ayakta duranlar, ağır yük kaldıranlar, günün büyük kısmını oturarak geçirenler ve ailesinde varis olanlar.
Erkeklerde varis neden daha geç fark edilir?
Bunun birkaç ortak sebebi var:
- Yoğun tüylenme, damarların görünmesini engelleyebilir.
- Estetik kaygı, erkeklerde çoğu zaman ikinci planda kalır.
- Bacak ağrısı ve şişlik, yorgunluğa veya yaşa bağlanır.
- Doktora gitmek ertelenir.
- "Varis kadın hastalığıdır" yanlış inancı hâlâ yaygındır.
Bu yüzden bazı erkeklerde varis, damarlar daha ortaya çıkmadan ağrı ve şişlikle kendini belli eder.
Erkeklerde varis neden olur?
Erkeklerde varis neden olur sorusunun tek bir cevabı yok. Genetik yapı, yaş, kilo, meslek ve yaşam alışkanlıkları birlikte etkili olur.
Genetik yatkınlık ve aile öyküsü
Anne, baba ya da kardeşlerinde varis olan erkeklerde hastalığın görülme ihtimali daha yüksektir. Bu durum, toplardamar kapakçıklarının doğuştan daha zayıf olabileceğine işaret eder.
İş yaşamı ve uzun süre ayakta kalma
Öğretmenlik, sağlık çalışanlığı, güvenlik görevliliği, berberlik, satış danışmanlığı ve garsonluk gibi işlerde gün boyu ayakta durulur. Bu da bacak toplardamarlarına binen yükü artırır.
Hareketsiz biçimde ayakta durmanın bir başka sakıncası var: baldır kaslarının pompa görevi devreye girmez, kanın kalbe dönmesi zorlaşır.
Obezite ve fazla kilo
Fazla kilo bacak damarlarına ekstra baskı yapar. Üstelik hareket etmeyi de zorlaştırdığı için dolaşım iyice yavaşlar. Kilo vermek hem varis riskini düşürür hem de mevcut şikâyetlerin hafiflemesine yardımcı olur.
Hareketsiz yaşam tarzı
Uzun süre masa başında oturmak, direksiyon başında vakit geçirmek ya da gün içinde neredeyse hiç yürümemek bacak kaslarının dolaşıma desteğini azaltır. Dizlerin uzun süre bükülü kalması da bacaklarda kanın birikmesine zemin hazırlar.
Sigara kullanımı
Sigara, damar duvarlarına ve genel dolaşıma zarar verir. Tek başına varise yol açtığı söylenemez, ancak mevcut dolaşım sorunlarının ilerlemesine katkıda bulunabilir.
Yaş ve hormonal değişiklikler
Yaşlandıkça damar duvarlarının esnekliği azalır ve kapakçıklar işlevini yitirebilir. Erkeklerde varisin orta ve ileri yaşlarda daha sık görülmesinin nedeni de budur.
Karın içi basıncı artıran durumlar
Kronik kabızlık, ağır kaldırma, uzun süren öksürük ve yanlış tekniklerle yapılan ağırlık egzersizleri karın içi basıncı yükseltir. Basınç artınca bacaklardaki kanın kalbe dönmesi güçleşir ve varis riski etkilenebilir.
Erkeklerde varis olur mu?
Evet, olur. Varis yalnızca kadınlara özgü bir hastalık değildir. Erkeklerde de aynı damar yetmezliği mekanizmasıyla gelişir ve en çok bacaklarda görülür. Çoğu zaman kadınlara göre daha ileri evrede fark edilir.
"Varis kadın hastalığıdır" düşüncesi doğru değil. Erkekler estetik kaygıları genellikle ikinci planda tuttuğu için tedaviye daha geç başvurabilir.
Erkeklerde varis; bacaklarda ağrı, dolgunluk, yanma, kaşıntı, gece krampları ve gün sonunda artan şişlikle kendini gösterebilir.
Erkeklerde varis belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişir. Kimilerinde sadece damarlar belirginleşir, kimilerinde ise ağrı ve cilt değişiklikleri ön plandadır.
Görünür bulgular
- Cilt altında mavi ya da mor renkli damarlar
- Kıvrımlı, kabarık toplardamarlar
- Ayak bileği ve bacaklarda şişlik
- Cilt renginde koyulaşma
- İnce kılcal damarlarda artış
Hissedilen yakınmalar
- Bacaklarda ağrı ve ağırlık hissi
- Yanma ya da sıcaklık duygusu
- Kaşıntı ve karıncalanma
- Uzun süre ayakta kalınca artan rahatsızlık
- Bacaklar yukarı kaldırılınca azalan şikâyetler
İleri evre belirtileri
Varis tedavi edilmeden ilerlediğinde şunlarla karşılaşılabilir:
- Ciltte sertleşme ve renk değişikliği
- Ayak bileği çevresinde koyu lekeler
- Egzamaya benzeyen cilt sorunları
- Zor iyileşen venöz ülser
- Damar boyunca kızarıklık ve hassasiyet
- Yüzeysel toplardamar iltihabı
Ani başlayan ve şiddetli bacak şişliği, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurmak gerekir.
Genetik yapı, yaş, kilo, meslek ve yaşam alışkanlıklarının etkisini ayrıntılı olarak varis nedenleri ve belirtileri başlığında inceleyebilirsiniz.
Erkeklerde varis tedavisi
Tedavi; damarların durumuna, hastalığın evresine, şikâyetlere ve ultrason bulgularına göre planlanır. Kararı yalnızca damarların dışarıdan görünüşü belirlemez.
Konservatif tedavi
Erken evrede ya da şikâyetler hafifse şu önlemler yeterli olabilir:
- Düzenli yürüyüş ve egzersiz
- Kilo kontrolü
- Uzun süre hareketsiz kalmamak
- Dinlenirken bacakları yükseltmek
- Doktorun önereceği varis çorabını kullanmak
- Kabızlığı önlemek
- Sigarayı bırakmak
Varis çorabı kanın yukarı doğru taşınmasını destekler. Yine de çorabın türü ve basınç düzeyi doktor tarafından belirlenmelidir.
Ameliyatsız varis tedavileri
Bugün birçok vaka, küçük kesilerle ya da yalnızca iğne girişiyle tedavi edilebiliyor.
Lazerle varis tedavisi
Lazerle varis tedavisinde sorunlu toplardamarın içine ince bir kateter yerleştirilir ve lazer enerjisiyle damar kapatılır. Kan, sağlıklı damarlar üzerinden dolaşımına devam eder.
Radyofrekans varis tedavisi
Radyofrekans varis tedavisinde damar duvarına kontrollü ısı uygulanarak damar kapatılır. İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır.
Köpükle varis tedavisi
Köpükle varis tedavisinde varisli damara özel bir ilaç köpük hâlinde enjekte edilir. İlaç damar duvarlarını birbirine yapıştırır ve damar zamanla kapanır.
Yapıştırıcı ile kapatma
VenaSeal gibi yöntemlerde damar, tıbbi bir yapıştırıcıyla kapatılır. Isı kullanılmadığı için bazı hastalar açısından farklı bir seçenek olabilir.
Hangi yöntemin seçileceği, damar yapısına ve ultrason sonuçlarına bağlıdır.
Cerrahi tedavi seçenekleri
Daha ileri ya da karmaşık vakalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Flebektomi
Ciltte açılan çok küçük girişlerden, yüzeydeki varisli damarlar çıkarılır. Çoğunlukla belirgin, kıvrımlı yan dalların tedavisinde tercih edilir.
Stripping
Sorunlu toplardamarın cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Günümüzde daha az kullanılıyor; uygun hastalarda genellikle önce endovenöz yöntemler değerlendiriliyor.
Erkeklerde varis ameliyatı ne zaman gerekir?
Her hastaya otomatik olarak ameliyat önerilmez. Girişimsel tedavi ya da ameliyat şu durumlarda gündeme gelir:
- Sürekli olan veya giderek artan ağrı
- Günlük yaşamı zorlaştıran bacak şişliği
- Ciltte renk değişikliği ya da yara
- Tekrarlayan yüzeysel damar iltihabı
- Kanama
- Çok belirgin varisler
- Diğer yöntemlere rağmen geçmeyen şikâyetler
Planlamada fizik muayene ve venöz Doppler ultrason belirleyici rol oynar. Kronik venöz hastalığın düzeyini değerlendirmek için CEAP sınıflaması da kullanılabilir.
Ameliyat öncesi hazırlık
İşlemden önce kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, mevcut hastalıklar ve geçirilmiş ameliyatlar gözden geçirilir. Seçilen yönteme göre lokal, bölgesel ya da genel anestezi uygulanabilir.
Ameliyat sonrası iyileşme
İşlemden sonra genellikle erken yürümek teşvik edilir. Varis ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gerekenler konusunda doktorunuzun talimatları esas alınmalıdır. Doktorun önerilerine uymak, ilaçları düzenli kullanmak ve kontrollere gitmek iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
İşe dönüş süresi yapılan işleme ve mesleğe göre değişir. Masa başı çalışanlar daha erken dönebilirken, uzun süre ayakta duran ya da ağır yük taşıyan kişilerin biraz daha dinlenmesi gerekebilir.
Erkeklerde varisin zararları
Zararın boyutu, hastalığın evresine ve ne kadar süre tedavi edilmeden ilerlediğine bağlıdır. Her varis ciddi bir soruna dönüşmez, ama ilerleyen belirtileri görmezden gelmek doğru olmaz.
Kronik venöz yetmezlik ve cilt değişiklikleri
Damar içindeki basınç uzun süre yüksek kalırsa ayak bileği çevresinde ciltte koyulaşma görülebilir; cilt kaşınabilir ve sertleşebilir.
Venöz ülser
İleri evrede dolaşım bozukluğu, özellikle ayak bileği çevresinde zor iyileşen açık yaralara yol açabilir. Bu yaraların tedavisi uzun sürer ve düzenli takip ister.
Tromboflebit ve pıhtı riski
Yüzeysel toplardamarlarda iltihaplanma; kızarıklık, ağrı ve damar boyunca sertlik yapabilir. Derin ven trombozu ise bundan farklı ve daha ciddi bir durumdur. Ani gelişen, tek taraflı bacak şişliği veya ağrısı mutlaka değerlendirilmelidir.
Kanama riski
Cilde çok yakın duran belirgin varisli damarlar küçük bir darbede bile kanayabilir. Böyle bir durumda bacak yukarı kaldırılır, kanayan yere temiz bir bezle doğrudan bastırılır. Kanama durmuyorsa en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Erkeklerde varis nasıl geçer?
Erkeklerde varis nasıl geçer sorusunun yanıtı, varisin nedenine ve damarların durumuna göre değişir. Varisli damarlar çoğunlukla yalnızca egzersizle ya da kremlerle tamamen kaybolmaz. Yine de yaşam tarzındaki değişiklikler şikâyetleri hafifletebilir.
Kalıcı ve etkili bir sonuç için önce venöz Doppler ultrasonla damarlar değerlendirilmelidir. Ardından hastaya göre takip, varis çorabı, skleroterapi, lazer, radyofrekans veya cerrahi yöntemlerden biri seçilir.
Tedaviden sonra başka damarlarda yeni varisler çıkabilir. Bu nedenle kilo kontrolü, düzenli hareket, uzun süre kıpırdamadan kalmamak ve doktor kontrolleri sonrasında da önemini korur.
Erkeklerde varis önlenebilir mi?
Varisi tamamen önlemek her zaman mümkün olmaz, ama riski azaltmak ve ilerlemesini yavaşlatmak mümkündür. Şunlara dikkat etmek işe yarar:
- Her gün düzenli yürüyüş yapın.
- Uzun süre oturuyor ya da ayakta duruyorsanız sık sık hareket edin.
- Fazla kilonuz varsa kontrollü biçimde verin.
- Bacak kaslarını çalıştıran egzersizler yapın.
- Dinlenirken bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
- Yeterli su için.
- Lifli besinlerle beslenerek kabızlığı önleyin.
- Doktorunuz önerirse varis çorabı kullanın.
Sık Sorulan Sorular
Oluşum mekanizması kadınlarla büyük ölçüde aynıdır. Erkeklerde varis genellikle genetik yatkınlık, yaş, meslek, kilo ve hareketsizlikle ilişkilidir. Erkekler tedaviye daha geç başvurduğu için hastalık çoğunlukla daha ileri aşamada fark edilir.
Lazer, radyofrekans ve köpük skleroterapide büyük bir cerrahi kesi yoktur. Flebektomide ise çok küçük giriş izleri kalabilir. İzin ne kadar belli olacağı kişiden kişiye değişir.
SGK kapsamı; hastanenin türüne, uygulanan yönteme, tıbbi gereklilik durumuna ve kurumun güncel uygulamalarına göre farklılık gösterebilir. En güvenilir bilgiyi başvuracağınız sağlık kuruluşundan alabilirsiniz.
Tedavi edilen damar genellikle yeniden açılmaz. Ancak başka damarlarda zamanla yeni varisler gelişebilir. Düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları tekrarlama riskini azaltır.
Kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurabilirsiniz. Gerek görülürse venöz Doppler ultrason yapılır ve size uygun tedavi planlanır. Varis muayenesi ve randevu bilgisi almak için iletişim ve randevu sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç
Erkeklerde varis olur mu? Evet, olur ve ihmal edilmemesi gereken, oldukça yaygın bir damar hastalığıdır. Bacaklarda belirgin damarlar, ağrı, şişlik, ağırlık hissi ya da gece krampları varsa değerlendirmeyi geciktirmemek gerekir.
Tedavi, hastanın damar yapısına ve şikâyetlerine göre kişiye özel planlanır. Erken tanı hem yaşam kalitesini yükseltir hem de cilt değişiklikleri ve yara gibi ileri dönem sorunların önüne geçmeye yardımcı olur. Erkeklerde varis şikâyetleriniz için Prof. Dr. Hüseyin Okutan tarafından yapılan değerlendirme ve tedavi seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz. Randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.